Xã hội hóa giáo dục: Nhìn từ cách thức vận động | Tháng Mười 16, 2017

(Sự kiện) - (THO) - “Xã hội hóa” (XHH) được biết đến như một giải pháp quan trọng nhằm góp phần hiện thực hóa các chính sách trong nhiều lĩnh vực đời sống kinh tế - xã hội. Song, có lẽ chưa khi nào thuật ngữ này lại trở nên “hot” như những năm gần đây, đặc biệt là khi gắn nó với vai trò bạn đồng hành cùng sự phát triển giáo dục.

Để rồi, bên cạnh những mặt tích cực không thể phủ định, nhiều người đang băn khoăn đặt câu hỏi về tính đúng đắn, hợp lý của nó, khi mà có nơi, có lúc người ta đang lạm dụng thái quá dẫn đến bóp méo bản chất của phương pháp này, biến nó trở thành một thứ lá chắn, thậm chí là một loại công cụ “được bảo hộ” để huy động các nguồn lực xã hội một cách thiếu thỏa đáng.

Theo tinh thần Nghị quyết số 90-CP, ngày 21-8-1997 của Chính phủ về phương hướng và chủ trương XHH các hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa, thì “XHH là xây dựng cộng đồng trách nhiệm của các tầng lớp nhân dân đối với việc tạo lập và cải thiện môi trường kinh tế – xã hội lành mạnh và thuận lợi cho các hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa”. Nghị quyết của Chính phủ cũng đồng thời nhấn mạnh việc mở rộng các nguồn đầu tư, khai thác các tiềm năng về nhân lực, vật lực và tài lực trong xã hội nhằm  phát huy và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của nhân dân, tạo điều kiện cho các hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa phát triển nhanh hơn, có chất lượng cao hơn. Chính vì lẽ đó, XHH là chính sách lâu dài và là phương châm thực hiện chính sách xã hội của Đảng và Nhà nước, chứ không phải là biện pháp tạm thời, chỉ có ý nghĩa tình thế trước mắt do Nhà nước thiếu kinh phí cho các hoạt động này. Đây cũng là một trong những chính sách góp phần tạo bước chuyển từ thế “độc tôn” của Nhà nước sang các thành phần kinh tế có khả năng tham gia cung ứng các dịch vụ giáo dục, y tế, văn hóa cho xã hội.

Như vậy, XHH giáo dục, hiểu một cách đơn giản nhất là việc huy động các nguồn lực (tiền của, vật chất) trong xã hội (tổ chức, cá nhân) nhằm phục vụ phát triển giáo dục. Trong khi, giáo dục là sự nghiệp lâu dài của toàn dân chứ không của riêng một bộ, ngành, địa phương nào, thì XHH giáo dục vừa là quyền cũng là nghĩa vụ của nhân dân, nhằm xây dựng một nền giáo dục hiện đại và chất lượng. Thực tế đã chứng minh, XHH là một công cụ đắc lực, góp phần làm nên diện mạo của giáo dục hiện nay, trong đó, nổi bật hơn cả là mạng lưới trường, lớp được mở rộng khắp các vùng miền, với hơn 2.000 trường học các cấp được phân bố trên địa bàn toàn tỉnh. Cùng với đó là sự đa dạng các hình thức đào tạo, giúp người dân dễ dàng hơn trong tiếp cận với giáo dục và thực hiện quyền được học tập. Đặc biệt, sự ra đời của quỹ khuyến học, khuyến tài các cấp, đã góp phần thúc đẩy, cổ vũ phong trào học tập từ cơ sở. Ngoài ra, môi trường giáo dục ngày càng trở nên lành mạnh nhờ mối liên kết giữa gia đình – nhà trường – xã hội cũng là điều đáng ghi nhận từ công tác XHH giáo dục…

Tuy nhiên, ở nhiều nơi và trong nhiều thời điểm, việc XHH đang đi “lệch chuẩn” với việc chỉ thiên về kêu gọi sự đóng góp bằng tiền của người dân, mà trực tiếp là phụ huynh học sinh thay vì để họ tham gia một cách tích cực, trách nhiệm và phù hợp vào cả quá trình giáo dục con em mình. Thực trạng này được gói gọn trong 2 từ “lạm thu” vẫn luôn khiến bầu không khí đầu năm học không chỉ có náo nức mà còn đầy sôi sục. Trong khi, “việc huy động dân tham gia đóng góp cho giáo dục phải được xem xét một cách kỹ lưỡng, căn cứ vào mức sống và khả năng của dân ở từng vùng, từng địa phương trên cơ sở bảo đảm công bằng xã hội”. Song không phải ở đâu và lúc nào, điều này cũng được các cơ sở giáo dục cân nhắc kỹ. Bởi, chỉ cần nhìn một số trường vận động XHH bằng cách “bình quân”, “chia đều”, “bổ đầu” học sinh như hiện nay cũng đủ thấy cái tinh thần “tự nguyện” đã trở nên hình thức đến mức nào. Đành rằng, việc XHH phải theo nguyên tắc công bằng, nhưng cách huy động và mức huy động phải căn cứ theo các lớp người có điều kiện thực tế khác nhau, với mức thu nhập khác nhau, thiết nghĩ, mới thực sự là công bằng.

Có một cách huy động XHH khá phổ biến và được nhiều cơ sở giáo dục áp dụng triệt để những năm qua là “phát huy vai trò” của ban đại diện cha mẹ học sinh trong từng trường, từng lớp. Thay vì được cử ra để phối hợp với nhà trường thực hiện các hoạt động giáo dục, không ít các ban, các hội đang tự biến mình hoặc được biến hình thành một dạng khác để chuyên hỗ trợ nhà trường trong công tác thu, chi. Đành rằng, việc thu – chi cũng không có gì sai nếu chỉ thu – chi những khoản theo quy định, cái sai lớn là các ban này được “bật đèn xanh” để thu cả những khoản ngoài quy định và chi như thế nào thì cũng không mấy ai tường tận. Trong khi, Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT về ban hành điều lệ ban đại diện cha mẹ học sinh đã quy định rõ ban này cũng không được huy động quyên góp “các khoản ủng hộ không theo nguyên tắc tự nguyện” và “các khoản ủng hộ không phục vụ trực tiếp cho hoạt động của ban đại diện cha mẹ học sinh”. Thế nhưng, trong thực tế, những quy định này đang bị vi phạm ở không ít cơ sở giáo dục.

Thêm một điều đáng nói nữa là việc huy động và quản lý nguồn đóng góp từ công tác XHH cũng chưa thật minh bạch. Theo đó, việc phát huy khả năng tự quản và giám sát của những người tham gia đóng góp, cũng như thực hiện chế độ công khai hóa thu, chi ở các cơ sở giáo dục là chưa rõ ràng. Tất cả việc thu, chi chỉ được giáo viên hoặc ban đại diện cha mẹ học sinh thông báo qua… truyền miệng trong các cuộc họp đầu năm hoặc cuối năm, chứ không mấy khi được công khai bằng các văn bản, giấy tờ có căn cứ pháp lý rõ ràng. Cũng vì vậy, XHH giáo dục nếu không làm đúng, không quản lý chặt, không sử dụng hiệu quả, không công khai minh bạch… thì cũng không khác gì một loại tham nhũng công khai. Đồng thời, XHH giáo dục để đẩy gánh nặng tài chính về phía người dân là hoàn toàn đi ngược lại tinh thần Nghị quyết 90.

Có ý kiến cho rằng, chính sách miễn giảm chi phí chính thức sẽ không có ý nghĩa nếu như người dân vẫn phải dùng tiền túi cho các khoản chi phí không chính thức khác cho việc học của con em họ. Song, như chúng tôi đã nhấn mạnh, XHH là chính sách lâu dài và vì vậy, đó vừa là nghĩa vụ vừa là quyền lợi của mỗi người dân. Chính vì lẽ đó, để hài hòa giữa việc giảm gánh nặng đóng góp cho người học nhưng vẫn bảo đảm nguồn thu phục vụ sự nghiệp giáo dục, thì XHH giáo dục phải được thực hiện trên tinh thần tự nguyện, công bằng, công khai, minh bạch và hiệu quả thực sự chứ không phải bằng các khẩu hiệu hay chỉ trên các văn bản quy phạm pháp luật. Đồng thời, cũng cần nhấn mạnh rằng, giáo dục chính là cánh cửa tương lai của con em mình, vì vậy, mỗi người đều phải có trách nhiệm để cánh cửa ấy được rộng mở thênh thang và tươi đẹp nhất!

.Bài và ảnh: Hoàng Xuân
Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@nguyentandung.org
Xem thêm:
Biển đảo, An ninh Quốc phòng, Biển Đông, Sức mạnh quân sự Việt Nam, Thời sự quốc tế, Tin tức thời sự
Home » Thanh hóa » Sự kiện »

(Sự kiện) - (THO) - “Xã hội hóa” (XHH) được biết đến như một giải pháp quan trọng nhằm góp phần hiện thực hóa các chính sách trong nhiều lĩnh vực đời sống kinh tế - xã hội. Song, có lẽ chưa khi nào thuật ngữ này lại trở nên “hot” như những năm gần đây, đặc biệt là khi gắn nó với vai trò bạn đồng hành cùng sự phát triển giáo dục.

Để rồi, bên cạnh những mặt tích cực không thể phủ định, nhiều người đang băn khoăn đặt câu hỏi về tính đúng đắn, hợp lý của nó, khi mà có nơi, có lúc người ta đang lạm dụng thái quá dẫn đến bóp méo bản chất của phương pháp này, biến nó trở thành một thứ lá chắn, thậm chí là một loại công cụ “được bảo hộ” để huy động các nguồn lực xã hội một cách thiếu thỏa đáng.

Theo tinh thần Nghị quyết số 90-CP, ngày 21-8-1997 của Chính phủ về phương hướng và chủ trương XHH các hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa, thì “XHH là xây dựng cộng đồng trách nhiệm của các tầng lớp nhân dân đối với việc tạo lập và cải thiện môi trường kinh tế – xã hội lành mạnh và thuận lợi cho các hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa”. Nghị quyết của Chính phủ cũng đồng thời nhấn mạnh việc mở rộng các nguồn đầu tư, khai thác các tiềm năng về nhân lực, vật lực và tài lực trong xã hội nhằm  phát huy và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của nhân dân, tạo điều kiện cho các hoạt động giáo dục, y tế, văn hóa phát triển nhanh hơn, có chất lượng cao hơn. Chính vì lẽ đó, XHH là chính sách lâu dài và là phương châm thực hiện chính sách xã hội của Đảng và Nhà nước, chứ không phải là biện pháp tạm thời, chỉ có ý nghĩa tình thế trước mắt do Nhà nước thiếu kinh phí cho các hoạt động này. Đây cũng là một trong những chính sách góp phần tạo bước chuyển từ thế “độc tôn” của Nhà nước sang các thành phần kinh tế có khả năng tham gia cung ứng các dịch vụ giáo dục, y tế, văn hóa cho xã hội.

Như vậy, XHH giáo dục, hiểu một cách đơn giản nhất là việc huy động các nguồn lực (tiền của, vật chất) trong xã hội (tổ chức, cá nhân) nhằm phục vụ phát triển giáo dục. Trong khi, giáo dục là sự nghiệp lâu dài của toàn dân chứ không của riêng một bộ, ngành, địa phương nào, thì XHH giáo dục vừa là quyền cũng là nghĩa vụ của nhân dân, nhằm xây dựng một nền giáo dục hiện đại và chất lượng. Thực tế đã chứng minh, XHH là một công cụ đắc lực, góp phần làm nên diện mạo của giáo dục hiện nay, trong đó, nổi bật hơn cả là mạng lưới trường, lớp được mở rộng khắp các vùng miền, với hơn 2.000 trường học các cấp được phân bố trên địa bàn toàn tỉnh. Cùng với đó là sự đa dạng các hình thức đào tạo, giúp người dân dễ dàng hơn trong tiếp cận với giáo dục và thực hiện quyền được học tập. Đặc biệt, sự ra đời của quỹ khuyến học, khuyến tài các cấp, đã góp phần thúc đẩy, cổ vũ phong trào học tập từ cơ sở. Ngoài ra, môi trường giáo dục ngày càng trở nên lành mạnh nhờ mối liên kết giữa gia đình – nhà trường – xã hội cũng là điều đáng ghi nhận từ công tác XHH giáo dục…

Tuy nhiên, ở nhiều nơi và trong nhiều thời điểm, việc XHH đang đi “lệch chuẩn” với việc chỉ thiên về kêu gọi sự đóng góp bằng tiền của người dân, mà trực tiếp là phụ huynh học sinh thay vì để họ tham gia một cách tích cực, trách nhiệm và phù hợp vào cả quá trình giáo dục con em mình. Thực trạng này được gói gọn trong 2 từ “lạm thu” vẫn luôn khiến bầu không khí đầu năm học không chỉ có náo nức mà còn đầy sôi sục. Trong khi, “việc huy động dân tham gia đóng góp cho giáo dục phải được xem xét một cách kỹ lưỡng, căn cứ vào mức sống và khả năng của dân ở từng vùng, từng địa phương trên cơ sở bảo đảm công bằng xã hội”. Song không phải ở đâu và lúc nào, điều này cũng được các cơ sở giáo dục cân nhắc kỹ. Bởi, chỉ cần nhìn một số trường vận động XHH bằng cách “bình quân”, “chia đều”, “bổ đầu” học sinh như hiện nay cũng đủ thấy cái tinh thần “tự nguyện” đã trở nên hình thức đến mức nào. Đành rằng, việc XHH phải theo nguyên tắc công bằng, nhưng cách huy động và mức huy động phải căn cứ theo các lớp người có điều kiện thực tế khác nhau, với mức thu nhập khác nhau, thiết nghĩ, mới thực sự là công bằng.

Có một cách huy động XHH khá phổ biến và được nhiều cơ sở giáo dục áp dụng triệt để những năm qua là “phát huy vai trò” của ban đại diện cha mẹ học sinh trong từng trường, từng lớp. Thay vì được cử ra để phối hợp với nhà trường thực hiện các hoạt động giáo dục, không ít các ban, các hội đang tự biến mình hoặc được biến hình thành một dạng khác để chuyên hỗ trợ nhà trường trong công tác thu, chi. Đành rằng, việc thu – chi cũng không có gì sai nếu chỉ thu – chi những khoản theo quy định, cái sai lớn là các ban này được “bật đèn xanh” để thu cả những khoản ngoài quy định và chi như thế nào thì cũng không mấy ai tường tận. Trong khi, Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT về ban hành điều lệ ban đại diện cha mẹ học sinh đã quy định rõ ban này cũng không được huy động quyên góp “các khoản ủng hộ không theo nguyên tắc tự nguyện” và “các khoản ủng hộ không phục vụ trực tiếp cho hoạt động của ban đại diện cha mẹ học sinh”. Thế nhưng, trong thực tế, những quy định này đang bị vi phạm ở không ít cơ sở giáo dục.

Thêm một điều đáng nói nữa là việc huy động và quản lý nguồn đóng góp từ công tác XHH cũng chưa thật minh bạch. Theo đó, việc phát huy khả năng tự quản và giám sát của những người tham gia đóng góp, cũng như thực hiện chế độ công khai hóa thu, chi ở các cơ sở giáo dục là chưa rõ ràng. Tất cả việc thu, chi chỉ được giáo viên hoặc ban đại diện cha mẹ học sinh thông báo qua… truyền miệng trong các cuộc họp đầu năm hoặc cuối năm, chứ không mấy khi được công khai bằng các văn bản, giấy tờ có căn cứ pháp lý rõ ràng. Cũng vì vậy, XHH giáo dục nếu không làm đúng, không quản lý chặt, không sử dụng hiệu quả, không công khai minh bạch… thì cũng không khác gì một loại tham nhũng công khai. Đồng thời, XHH giáo dục để đẩy gánh nặng tài chính về phía người dân là hoàn toàn đi ngược lại tinh thần Nghị quyết 90.

Có ý kiến cho rằng, chính sách miễn giảm chi phí chính thức sẽ không có ý nghĩa nếu như người dân vẫn phải dùng tiền túi cho các khoản chi phí không chính thức khác cho việc học của con em họ. Song, như chúng tôi đã nhấn mạnh, XHH là chính sách lâu dài và vì vậy, đó vừa là nghĩa vụ vừa là quyền lợi của mỗi người dân. Chính vì lẽ đó, để hài hòa giữa việc giảm gánh nặng đóng góp cho người học nhưng vẫn bảo đảm nguồn thu phục vụ sự nghiệp giáo dục, thì XHH giáo dục phải được thực hiện trên tinh thần tự nguyện, công bằng, công khai, minh bạch và hiệu quả thực sự chứ không phải bằng các khẩu hiệu hay chỉ trên các văn bản quy phạm pháp luật. Đồng thời, cũng cần nhấn mạnh rằng, giáo dục chính là cánh cửa tương lai của con em mình, vì vậy, mỗi người đều phải có trách nhiệm để cánh cửa ấy được rộng mở thênh thang và tươi đẹp nhất!

.Bài và ảnh: Hoàng Xuân
Bài viết, video, hình ảnh đóng góp cho chuyên mục vui lòng gửi về banbientap@thieungoc.gov.vn
Thích và chia sẻ bài này trên